سماوری که برای یک ملت جوشید/ اقتصاد با طعم چای ایرانی

به گزارش پایگاه خبری تابان خبر،میرمصطفی عالی‌نسب در سال ۱۲۹۸، در شهر کاظمین به دنیا آمد، شهری آرام که آن روزها کسی نمی‌دانست کودکی که در آن چشم به جهان گشوده، روزی رد پررنگی بر اقتصاد ایران خواهد گذاشت.

او مسیر دانستن را زود آغاز کرد و آموزش‌های اولیه خود در اقتصاد، حسابداری و بازرگانی را در مرکز وابسته به بازرگانی آلمان گذراند، دانشی که بعدها قرار بود به کارِ ساختن بیاید، نه صرفا سود بردن.

پس از شهریور ۱۳۲۰، عالی‌نسب وارد میدان عمل شد، ابتدا در تبریز و سپس در تهران، آن روزها فروشنده چراغ‌های والور ساخت انگلستان بود، اما دلش به فروش کالای وارداتی بند نبود.

ایران باید روی پای خود بایستد

پشت آن چراغ‌ها، رویایی بزرگ‌تر روشن بود، این‌که ایران باید بتواند روی پای خودش بایستد، همین باور، در سال ۱۳۲۹ و به درخواست دکتر محمد مصدق، به تاسیس صنایع نفت و گاز عالی‌نسب انجامید.

تلاشی جدی برای استفاده از فرآورده‌های نفتی در داخل کشور و کاستن از وابستگی به صادرات نفت خام، در همین دوره بود که نخستین سماورها، چراغ‌های خوراک‌پزی و بخاری‌های نفتی ایرانی ساخته شد و محصولاتی ساده، اما حامل معنایی بزرگ.

عالی‌نسب تنها یک صنعتگر نبود، ذهنی جسور و نگاهی آینده‌نگر داشت، او در جایگاه مشاور دکتر مصدق، ایده انتشار اوراق قرضه ملی را مطرح کرد.

پیشنهادی برای عبور از تنگنای اقتصادی روزگار، اما پس از کودتای ۲۸ مرداد، هزینه این همراهی را پرداخت، کمتر دیده شد و کمتر به کار گرفته شد، هرچند اندیشه‌اش هیچ‌گاه به‌طور کامل کنار گذاشته نشد و گاه‌وبیگاه از نظراتش در محافل اقتصادی، از جمله بانک مرکزی، استفاده می‌شد.

او رابطه‌ای نزدیک و مبتنی بر اعتماد با برخی از مراجع تقلید شیعه، از جمله آیت‌الله بروجردی و آیت‌الله میلانی داشت.

به روایت فرشاد مومنی، این دو مرجع در تصمیم‌های اقتصادی خود بدون مشورت با عالی‌نسب اقدامی نمی‌کردند، حتی در یک مورد، مخالفت صریح عالی‌نسب درباره سرقفلی و سفته، آیت‌الله میلانی را به تغییر فتوای خود واداشت، این پیوند میان عقل اقتصادی و مرجعیت دینی، جایگاه ویژهٔ او را نشان می‌داد.

پس از انقلاب اسلامی، عالی‌نسب بار دیگر به متن ساختار قدرت نزدیک شد و مسئولیت‌های مهمی را بر عهده گرفت.

در سال‌های ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹، عضو شورای طرح انقلاب اسلامی، شورای اقتصاد و شورای پول و اعتبار بود، به‌عنوان مشاور اقتصادی نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور فعالیت کرد، در هیئت موسس سازمان صنایع ملی حضور داشت، شورای صادرات غیرنفتی را تاسیس و ریاست آن را بر عهده گرفت، به راه‌اندازی دوباره مجتمع مس سرچشمه و مجتمع فولاد اهواز کمک کرد و مدیریت کارخانه ایران‌ناسیونال را پذیرفت.

بنیانگذاری صنایع نفت سوز و گاز سوز توسط سید مصطفی عالی نسب

او با سرمایه شخصی خود، صنایع نفت‌سوز و گازسوز عالی‌نسب را بنیان نهاد، کارخانه‌ای که به‌درستی می‌توان آن را از پایه‌گذاران تولید ملی پس از ملی‌شدن نفت دانست.

نخستین محصول این صنایع در سال ۱۳۲۹ روانه بازار شد و سماورهای عالی‌نسب چنان دکتر مصدق را به شوق آورد که برای آن‌ها مهمانی‌ای ترتیب داد تا چای با سماور ایرانی دم شود، حتی دستور داد دو عدد از این سماورها به‌صورت نمادین در کاخ نخست‌وزیری نصب شود.

کارخانه عالی‌نسب با حدود ۸۰۰ نمایندگی فروش در سراسر ایران

زمانی که واردات کالای خارجی هیچ محدودیتی نداشت، کارخانه عالی‌نسب با حدود ۸۰۰ نمایندگی فروش در سراسر ایران، حضوری قدرتمند در بازار داشت و محصولاتش به کشورهای دیگر نیز صادر می‌شد.

این کارخانه سال‌ها بی‌رقیب ماند و عنوان بزرگ‌ترین سازنده انواع سماور و اجاق نفتی را از آن خود کرد، در کنار همه این‌ها، به ابتکار دکتر مصدق، کارخانه کارتن‌سازی مهین نیز تاسیس شد تا بسته‌بندی محصولات در داخل کشور انجام گیرد و زنجیره تولید کامل بماند.

یادداشت: زهرا ناصران